فریادی علیه استبداد فرهنگی به نام زن، به نام زندگی، و به نام آزادی که سرودِ بیپایانِ و نامیرایِ ملت ماست.
تاریخِ پرفراز و نشیبِ آزادیخواهیِ ایرانیان، همواره مشحون از نامِ زنانی بوده است که با شجاعتی اساطیری و ارادهای پولادین، دیوارهای استبداد را نه با مشت، که با اندیشه، هنر و جانِ خویش لرزاندهاند. امروز، در برههای خطیر از تاریخ معاصر که استبدادِ دینی میکوشد با تیغِ زنگزدهی سانسور و داغ و درفشِ زندان، گلویِ هنر را بفشارد و نفسِ خلاقیت را در سینه حبس کند، ما جمهوریخواهان ایران در وین، سر تعظیم فرود میآوریم در برابر قامت استوارِ هنرمندی که «سکوت» را شکست، مصلحت را به مسلخ برد و «ترانه»ی رهایی را در گوشِ جانِ جهان زمزمه کرد.
سرکار خانم ترانه علیدوستی، هنرمند آزاده، ستارهی درخشانِ آسمانِ هنر و فرزند شایستهی ایران؛
شما که سالها بر پردهی نقرهای، راویِ بیبدیلِ دردها، شادیها و پیچیدگیهای روحِ انسان ایرانی بودید، اینبار در صحنهی واقعیت، نقشی را ایفا کردید که هیچ سناریویی یارایِ نگاشتنِ عظمت و شکوهِ آن را نداشت. آنگاه که در طوفانِ خیزشِ ملیِ ۱۴۰۱، سیمرغِ عافیت را رها کردید و با گیسوانِ رها در باد، همصدا با خواهران و برادرانِ جانباختهتان، پرچمِ مقدسِ «زن، زندگی، آزادی» را برافراشتید، ثابت کردید که هنر برای شما نه ابزارِ شهرت و ثروت، که سلاحِ شرافت و تعهد است.
روایتِ دردناک اما غرورآفرینِ شما در مستندِ اخیر، که پرده از رنجهای دورانِ حبس، سلولهای انفرادی و بیماریِ جسمانیِ جانکاهِ ناشی از آن شکنجههای سفید برداشت، سندِ مظلومیتِ ملتی است که حتی تنفسِ هوایِ آزاد برایش جرمی نابخشودنی تلقی میشود. بیماریِ جسمیِ شما (سندرم درس) و آن پوستاندازیِ رنجآور، استعارهای تلخ اما واقعی از وضعیتِ پیکرِ مجروحِ ایران بود که زیرِ تازیانهی استبداد ملتهب شده است؛ اما بازگشتِ دوبارهتان با قامتی افراشته و ایستادگی بر عهدِ پیشین که «دیگر به یوغِ حجابِ اجباری تن نخواهید داد»، نویدبخشِ بهبودیِ ایران و پیروزیِ نهاییِ نور بر تاریکی است. شما به همگان نشان دادید که مستبدان میتوانند جسمِ هنرمند را محبوس و رنجور کنند، اما روحِ عصیانگرِ هنر را هرگز نمیتوانند به بند کشند.
و اما خطاب به حاکمانِ شبپرستِ جمهوری اسلامی و وزارتِ فرهنگستیزِ ارشاد:
ما جمهوریخواهان ایران در وین، پایتختِ موسیقی و هنرِ اروپا، ضمنِ محکومیتِ شدیدِ و قاطعانهی اعمالِ محدودیتهای قرونوسطایی، محرومیتهای شغلی، آزارهای امنیتی و ایذایِ سیستماتیک علیه سینماگرانِ شریفِ ایران، بهویژه زنانِ پیشرویی چون ترانه علیدوستی، کتایون ریاحی، باران کوثری، پانتآ بهرام، هنگامه قاضیانی، ویشکا آسایش، پگاه آهنگرانی و دیگر ستارگانِ خاموشناشدنیِ این سپهر، صریحاً و با صدایی رسا اعلام میداریم:
۱. سانسور، نشانه ضعف و استیصال است نه قدرت. حکومتی که از مویِ زنان و دوربینِ حقیقتجویِ سینماگران میهراسد، خود به سستیِ و پوسیدگیِ بنیانهایش معترف است. لیستهای سیاه و ممنوعالکاریها، نه تنها این هنرمندان را از حافظه تاریخی و قلبِ ملت پاک نمیکند، بلکه نام آنها را در صحیفهِ افتخاراتِ ملی جاودانه و دستنیافتنی میسازد.
۲. هنر، ملکِ طلقِ حکومت نیست. سینمای ایران، میراثِ ملیِ ما و ثمرهی تلاشِ صدها هنرمندِ مستقل است، نه ابزارِ تبلیغاتیِ یک ایدئولوژیِ شکستخورده و واپسگرا. ممانعت از فعالیتِ بازیگرانِ زن به بهانههای واهیِ پوشش و عدمِ تمکین به حجابِ اجباری، نقضِ آشکارِ حقوقِ بشر، زیر پا گذاشتنِ میثاقهای بینالمللی و سلبِ حقِ بنیادینِ کار و آزادیِ بیان است. ما خواهانِ لغوِ فوری و بیقید و شرطِ تمامیِ احکامِ ممنوعالکاری و پایانِ دادن به فضایِ پلیسی در سینما و هنرِ ایران هستیم.
۳. هشدار میدهیم که تداومِ سیاستِ حذف، ارعاب و انحصار، تنها به انزوایِ بیشترِ فرهنگیِ جمهوری اسلامی در جهان و شکوفاییِ هرچه بیشترِ «سینمایِ زیرزمینی، مستقل و آلترناتیو» منجر خواهد شد؛ سینمایی که دیگر منتظرِ مجوزهایِ بیاعتبارِ شما نخواهد ماند و صدایِ واقعی و سانسورنشدهی ایران را به گوشِ جهانیان خواهد رساند.
ما از تمامیِ مجامعِ هنریِ بینالمللی، جشنوارههای جهانی فیلم، و نهادهایِ حقوقِ بشری مستقر در وین و سراسرِ گیتی میخواهیم که چشمانِ خود را بر این آپارتایدِ جنسیتی و فرهنگی نبندند و با تحریمِ نهادهایِ وابسته به حکومت، صدایِ رسایِ هنرمندانِ سرکوبشدهی ایرانی باشند. خانم علیدوستی عزیز، پایداریِ خیرهکنندهی شما در برابر بیماری و بیداد، و تصمیمِ تاریخیتان برای عدمِ بازگشت به گذشتهی تحمیلی، الهامبخشِ میلیونها زن و مردی است که رویایِ استقرارِ یک جمهوریِ سکولار، دموکراتیک و مبتنی بر منشورِ جهانی حقوق بشر را در سر میپرورانند. ما در کنار شما و تمامِ هنرمندانی که «نه» گفتن به استبداد را مشق کردند، ایستادهایم. نامِ شما، ترانهای است که هرگز از یاد نخواهد رفت.
پاینده ایران – زنده باد آزادی، زنده باد هنرِ متعهد
جمهوریخواهان ایران – وین (اتریش) — زمستان ۱۴۰۴ خورشیدی (۲۰۲۶ میلادی)
تهیه و تدوین: کارگروه مطالعات سیاسی و فرهنگی – اتحاد جمهوریخواهان ایران (وین – اتریش)
تاریخ انتشار: زمستان ۱۴۰۴ (اوایل سال ۲۰۲۶ میلادی)
طبقهبندی: گزارش تحلیلی عمیق / بیانیه سیاسی
موضوع: بررسی ابعاد جامعهشناختی و سیاسی نافرمانی مدنی در سینمای ایران، تحلیل مستند «ترانه» (۲۰۲۵)، وضعیت بازیگران ممنوعالکار، و صدور بیانیه رسمی در حمایت از حقوق هنرمندان.